7. Κοινωνική Συμπεριφορά - Ομάδες

 

Οι Ομάδες αποτελούν βασικές μονάδες της κοινωνικής ζωής και επηρεάζουν τα πρότυπα δράσης, τις ταυτότητες και τις συλλογικές διαδικασίες. Η κοινωνική συμπεριφορά διαμορφώνεται μέσα από την αλληλεπίδραση των ατόμων με τις ομάδες και τους θεσμούς.

7.1 Κατηγορίες Ομάδων

Α. Πρωτογενείς ομάδες: Χαρακτηρίζονται από:

·      στενές, άμεσες, διαπροσωπικές σχέσεις,

·      συναισθηματικούς δεσμούς,

·      μακροχρόνια αλληλεπίδραση.

Παραδείγματα: οικογένεια, στενοί φίλοι, μικρές κοινότητες.

Λειτουργίες:

·      κοινωνικοποίηση,

·      υποστήριξη και συνοχή,

·      διαμόρφωση ταυτότητας.

Β. Δευτερογενείς ομάδες: Χαρακτηρίζονται από:

·      απρόσωπες, τυπικές σχέσεις,

·      συγκεκριμένους στόχους και ρόλους,

·      οργανωμένη δομή.

Παραδείγματα: σχολείο, εργασιακές ομάδες, σύλλογοι.

Λειτουργίες:

·      επίτευξη στόχων,

·      κατανομή ρόλων,

·      παραγωγή και οργάνωση δραστηριοτήτων.

7.2 Οργανώσεις και Γραφειοκρατία

Α. Οργανώσεις: είναι συγκροτημένες κοινωνικές δομές με:

·      ιεραρχία,

·      κανόνες,

·      καταμερισμό εργασίας,

·      επίσημους στόχους.

Β. Τύποι οργανώσεων:

·      οικονομικές (επιχειρήσεις),

·      πολιτικές (κόμματα, κρατικοί φορείς),

·      κοινωνικές / πολιτισμικές (ΜΚΟ, σύλλογοι).

Γ. Γραφειοκρατία: ο Weber περιέγραψε την ιδανική μορφή ορθολογικής οργάνωσης.

Χαρακτηριστικά:

·      σαφής ιεραρχία,

·      κανόνες και διαδικασίες,

·      εξειδίκευση ρόλων,

·      απρόσωπες σχέσεις,

·      τεχνική επάρκεια.

Κριτικές:

·      ακαμψία,

·      αποξένωση,

·      υπερβολική τυποποίηση.

7.3 Κοινωνικοί Ρόλοι και Προσδοκίες

Οι κοινωνικοί ρόλοι είναι σύνολα προσδοκιών που συνδέονται με μια κοινωνική θέση, οργανώνουν την κοινωνική συμπεριφορά και επιτρέπουν την προβλεψιμότητα στις κοινωνικές σχέσεις.

Κεντρικές έννοιες:

·      προσδοκία ρόλων: τι θεωρείται κατάλληλη συμπεριφορά,

·      σύγκρουση ρόλων: αντικρουόμενες απαιτήσεις μεταξύ ρόλων,

·      ένταση ρόλων: υπερβολικές ή αντιφατικές απαιτήσεις μέσα στον ίδιο ρόλο,

·      απόδοση ρόλων: ο τρόπος με τον οποίο το άτομο «παίζει» τον ρόλο.

7.4 Συλλογική Δράση

Η συλλογική δράση αναφέρεται στη συντονισμένη δραστηριότητα ομάδων που επιδιώκουν κοινό στόχο και αποτελεί βασικό μηχανισμό κοινωνικής αλλαγής.

Α. Μορφές συλλογικής δράσης:

·      κοινωνικά κινήματα,

·      διαμαρτυρίες,

·      απεργίες,

·      ψηφιακές κινητοποιήσεις,

·      κοινότητες πρακτικής.

Β. Θεωρητικές προσεγγίσεις:

·      Θεωρία πόρων: η επιτυχία εξαρτάται από οργάνωση και πόρους,

·      Θεωρία πλαισίωσης: σημασία των νοημάτων και αφηγήσεων,

·      Νέες μορφές κινημάτων: δικτυακά, οριζόντια, χωρίς ηγεσία (Castells).

Γ. Σύγχρονα χαρακτηριστικά:

·      ψηφιακή διάχυση,

·      παγκόσμια δικτύωση,

·      ταχύτητα κινητοποίησης,

·      ρευστές ταυτότητες συμμετεχόντων.