2.Θεμελιώδεις Θεωρίες

 

2.1 Οι Κλασικοί Θεμελιωτές

Οι τρεις μεγάλοι στοχαστές που διαμόρφωσαν το θεμέλιο της Κοινωνιολογίας είναι οι εξής:

Α. Émile Durkheim (1858–1917): Γάλλος κοινωνιολόγος.

·      Εστίασε στη συνοχή και τη λειτουργία της κοινωνίας.

·      Κεντρικές έννοιες:

• κοινωνικά γεγονότα (social facts)
• συλλογική συνείδηση
• ανομία

·      Θεώρησε την κοινωνία ως οργανικό σύνολο με λειτουργίες που διατηρούν την τάξη

Β. Max Weber (1864–1920): Γερμανός κοινωνιολόγος, οικονομολόγος, πολιτικός επιστήμονας.

·      Εισήγαγε την ερμηνευτική κοινωνιολογία.

·      Κεντρικές έννοιες:

• κοινωνική δράση
• ορθολογικοποίηση
• γραφειοκρατία
• ιδεατοί τύποι

·      Τόνισε τη σημασία του νοήματος που αποδίδουν τα άτομα στις πράξεις τους.

Γ. Karl Marx (1818–1883): Γερμανός φιλόσοφος, οικονομολόγος, κοινωνικός θεωρητικός.

·      Ανέλυσε την κοινωνία μέσα από τις ταξικές σχέσεις και την οικονομική δομή.

·      Κεντρικές έννοιες:

• τρόπος παραγωγής
• ταξική πάλη
• αλλοτρίωση

·      Είδε την κοινωνική αλλαγή ως αποτέλεσμα συγκρούσεων συμφερόντων.

2.2 Δομολειτουργισμός (Structural Functionalism)

Μια από τις κυρίαρχες θεωρίες του 20ού αι.

Βασικές αρχές:

·      Η κοινωνία λειτουργεί ως σύστημα αλληλοεξαρτώμενων μερών.

·      Κάθε θεσμός (οικογένεια, εκπαίδευση, κράτος) επιτελεί λειτουργίες που συμβάλλουν στη σταθερότητα.

·      Η κοινωνική τάξη θεωρείται φυσική και αναγκαία.

Κύριοι εκπρόσωποι:

·      Αμερικανός Talcott Parsons: (θεωρία συστημάτων, ισορροπία κοινωνίας).

·      Αμερικανός Robert Merton: (προφανείς και λανθάνουσες λειτουργίες, δυσλειτουργίες).

2.3 Συμβολική Αλληλεπίδραση (Symbolic Interactionism)

Εστιάζει στο μικρο-επίπεδο της κοινωνικής ζωής.

Κεντρικές ιδέες:

·      Η κοινωνική πραγματικότητα κατασκευάζεται μέσα από την αλληλεπίδραση.

·      Τα σύμβολα (γλώσσα, χειρονομίες, ρόλοι) δίνουν νόημα στην δράση.

·      Η ταυτότητα διαμορφώνεται μέσα από κοινωνικές προσδοκίες.

Κύριοι εκπρόσωποι:

·      Αμερικανός George Herbert Mead: (ο εαυτός ως κοινωνική διαδικασία).

·      Αμερικανός Herbert Blumer: (διατύπωση των βασικών αρχών της θεωρίας).

2.4 Κριτική Θεωρία – Σχολή Φρανκφούρτης

Μια ριζοσπαστική προσέγγιση που συνδυάζει μαρξισμό, ψυχανάλυση και φιλοσοφία.

Κεντρικές ιδέες:

·      Η κοινωνία διαμορφώνεται από ιδεολογία, εξουσία και πολιτισμική κυριαρχία.

·      Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και η κουλτούρα λειτουργούν ως μηχανισμοί ελέγχου.

·      Στόχος: χειραφέτηση του ατόμου από καταπιεστικές δομές.

Κύριοι εκπρόσωποι:

·      Γερμανοί: Max Horkheimer, Theodor W. Adorno, Herbert Marcuse, Jürgen Habermas.

2.5 Φαινομενολογία & Εθνομεθοδολογία

Προσεγγίσεις που εστιάζουν στο πώς οι άνθρωποι βιώνουν και παράγουν την κοινωνική πραγματικότητα.

Φαινομενολογία (Αυστριακός Alfred Schütz)

·      Η κοινωνική πραγματικότητα είναι αποτέλεσμα υποκειμενικών νοημάτων.

·      Η καθημερινή ζωή έχει δομή που οι άνθρωποι θεωρούν αυτονόητη.

Εθνομεθοδολογία (Αμερικανός Harold Garfinkel)

·      Μελετά τις «μεθόδους» με τις οποίες οι άνθρωποι δημιουργούν τάξη στην καθημερινότητα.

·      Χρησιμοποιεί «παραβιαστικά πειράματα» για να αποκαλύψει τους άγραφους κανόνες.

2.6 Σύγχρονες Θεωρίες

Η κοινωνιολογία του 21ου αι. αντιμετωπίζει νέες μορφές κοινωνικής οργάνωσης.

Μεταμοντερνισμός

·      Αμφισβητεί τις «μεγάλες αφηγήσεις».

·      Η κοινωνική πραγματικότητα είναι κατακερματισμένη, ρευστή, χωρίς σταθερά κέντρα νοήματος.

·      Εκπρόσωποι: Γάλλος Harold Lyotard, Γάλλος Jean Baudrillard, Πολωνός Zygmunt Bauman.

Θεωρίες Παγκοσμιοποίησης

·      Εξετάζουν τις παγκόσμιες ροές ανθρώπων, κεφαλαίων, ιδεών.

·      Η κοινωνία δεν περιορίζεται πλέον στο έθνος-κράτος.

·      Εκπρόσωποι: Βρετανός Anthony Giddens, Γερμανός Ulrich Beck, Ινδός Arjun Appadurai.

Θεωρίες Δικτύων

·      Η κοινωνία ως δίκτυο σχέσεων και ροών.

·      Η τεχνολογία και τα ψηφιακά συστήματα αναδιαμορφώνουν την κοινωνική δομή.

·      Εκπρόσωποι: Ισπανός Manuel Castells (Network Society), Γάλλος Bruno Latour (Actor–Network Theory).