6. Κοινωνική Διαστρωμάτωση - Ανισότητες

 

Η κοινωνική διαστρωμάτωση αναφέρεται στα συστηματικά πρότυπα ανισότητας που οργανώνουν την κοινωνία σε ιεραρχικές θέσεις. Οι ανισότητες αυτές βασίζονται σε πόρους, εξουσία, κύρος και πρόσβαση σε ευκαιρίες.

6.1 Τάξη, Φύλο, Φυλή/Εθνότητα

Α. Κοινωνική τάξη: μέσα στην οικονομική και κοινωνική ιεραρχία αφορά την θέση του ατόμου και επηρεάζει την πρόσβασή του σε:

·      υγεία,

·      εκπαίδευση,

·      εργασία,

·      κοινωνική κινητικότητα.

Η διερεύνηση γίνεται με:

·      Κριτήρια: εισόδημα, επάγγελμα, εκπαίδευση, ιδιοκτησία.

·      Κλασικές προσεγγίσεις:

α) Marx: ταξικές σχέσεις παραγωγής,

β) Weber: τάξη, κύρος, κόμμα (πολυδιάστατη ανάλυση).

Β. Φύλο: από αυτό προκύπτουν ρόλοι, προσδοκίες ή και ανισότητες που βασίζονται σε ή προκαλούν:

·      πατριαρχικές / μητριαρχικές δομές,

·      διακρίσεις στην εργασία, την πολιτική κτλ.,

·      έμφυλη βία.

Γ. Φυλή / Εθνότητα: αναφέρεται σε κοινωνικές κατηγορίες που συνδέονται με:

·      πολιτισμικά χαρακτηριστικά,

·      ιστορικές σχέσεις εξουσίας,

·      αλλά και ρατσισμό και διακρίσεις, που συχνά ενισχύονται από θεσμικές πρακτικές (institutional racism).

6.2 Κοινωνική Κινητικότητα

Αφορά τη μετακίνηση ατόμων ή ομάδων μέσα στην κοινωνική ιεραρχία και αποτελεί δείκτη κοινωνικής δικαιοσύνης και ισότητας ευκαιριών.

Α. Τύποι κινητικότητας:

·      Κάθετη: άνοδος ή κάθοδος στην κοινωνική τάξη,

·      Οριζόντια: αλλαγή θέσης χωρίς μεταβολή κύρους,

·      Διαγενεακή: μεταξύ γενεών (γονείς–παιδιά),

·      Ενδογενεακή: μέσα στη ζωή του ατόμου.

Β. Παράγοντες που την επηρεάζουν:

·      Οικογενειακό υπόβαθρο,

·      Οικονομική δομή,

·      Εκπαίδευση,

·      Κρατικές πολιτικές.

6.3 Φτώχεια και Κοινωνικός Αποκλεισμός

Α. Φτώχεια: αν δεν υπάρξει μέριμνα ή προσπάθεια συνήθως κληρονομείται στους απογόνους και διακρίνεται σε:

·      απόλυτη φτώχεια: έλλειψη βασικών αγαθών (τροφή, στέγη, υγεία),

·      σχετική φτώχεια: υστέρηση σε σχέση με το μέσο επίπεδο διαβίωσης της κοινωνίας.

Β. Κοινωνικός αποκλεισμός: πολυδιάστατη διαδικασία που μπορεί να μην είναι μόνο οικονομική, αλλά και θεσμική, πολιτισμική και πολιτική, και περιλαμβάνει κυρίως:

·      αποκλεισμό από εργασία,

·      περιορισμένη πρόσβαση σε εκπαίδευση και υγεία,

·      πολιτική περιθωριοποίηση,

·      χωρικό διαχωρισμό (γκετοποίηση).

6.4 Θεωρίες Ανισότητας

Α. Λειτουργιστικές θεωρίες

·      Η ανισότητα θεωρείται αναγκαία για την κατανομή ρόλων και κινήτρων.

·      Εκπρόσωποι: Davis & Moore.

·      Κριτική: αγνοεί την άνιση πρόσβαση σε ευκαιρίες.

Β. Συγκρουσιακές θεωρίες

·      Η ανισότητα προκύπτει από σχέσεις εξουσίας και εκμετάλλευσης.

·      Marx: ταξική πάλη.

·      Weber: πολυδιάστατη ανισότητα.

Γ. Θεωρίες κοινωνικής αναπαραγωγής

·      Οι ανισότητες αναπαράγονται μέσω θεσμών (εκπαίδευση, οικογένεια).

·      Bourdieu: πολιτισμικό κεφάλαιο, habitus.

Δ. Σύγχρονες προσεγγίσεις

·      Παγκοσμιοποίηση και νέες μορφές ανισότητας (Beck, Bauman).

·      Ψηφιακό χάσμα.

·      Νεοφιλελεύθερες πολιτικές και κοινωνική ανασφάλεια.