10. Ειδικά ΠΕΔΙΑ Κοινωνιολογίας

 

Τα ειδικά πεδία της κοινωνιολογίας εμβαθύνουν σε συγκεκριμένες όψεις της κοινωνικής ζωής, αξιοποιώντας θεωρητικά εργαλεία και μεθοδολογικές προσεγγίσεις, που ανταποκρίνονται στις ιδιαιτερότητες κάθε τομέα και επιτρέπουν την ανάλυση των σύνθετων κοινωνικών φαινομένων και των σύγχρονων προκλήσεων. 

10.1 Αστική κοινωνιολογία

Η αστική κοινωνιολογία μελετά τις κοινωνικές διαδικασίες, δομές και σχέσεις που αναπτύσσονται στον αστικό χώρο. Η ψηφιακή παρακολούθηση, οι έξυπνες πόλεις και οι πλατφόρμες κινητικότητας αποτελούν σύγχρονες προκλήσεις για την διαχείριση των αστικών χώρων. Οι κοινωνικές ανισότητες και η γκετοποίηση στις πόλεις συνδέονται με την πρόσβαση σε υπηρεσίες, εκπαίδευση και ευκαιρίες εργασίας.

Κεντρικά θέματα:

• 
  αστικοποίηση και ανάπτυξη πόλεων,
• κοινωνική οργάνωση γειτονιών,
• χωρικός διαχωρισμός και γκετοποίηση,
• αστική φτώχεια και ανισότητες,
• μετακινήσεις, μεταφορές, δημόσιος χώρος.

Σύγχρονες προσεγγίσεις:

• πόλη ως δίκτυο (Castells),
•  έξυπνες πόλεις και ψηφιακές υποδομές,
• κλιματική ανθεκτικότητα και βιώσιμη αστική ανάπτυξη.

10.2 Κοινωνιολογία της υγείας

Μελετά την υγεία, την ασθένεια και τα συστήματα υγείας ως κοινωνικά φαινόμενα. Η πανδημία covid-19 ανέδειξε τις ανισότητες πρόσβασης στην υγεία και την ανάγκη για ψηφιακές λύσεις τηλεϊατρικής και για καινοτόμες πολιτικές δημόσιας υγείας.

Κύριες θεματικές:

• κοινωνικοί προσδιοριστές υγείας (τάξη, φύλο, εθνότητα),
• ανισότητες στην πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας,
• ρόλοι ασθενούς και επαγγελματιών υγείας,
• ιατρικοποίηση της καθημερινής ζωής,
• δημόσια υγεία και κοινωνικές κρίσεις (π.χ. πανδημίες).

Σύγχρονες προκλήσεις:

• γήρανση πληθυσμού,
• ψηφιακή υγεία και τηλεϊατρική,
• βιοηθικά ζητήματα.

10.3 Κοινωνιολογία της εκπαίδευσης

Μελετά τον ρόλο της εκπαίδευσης στη διαμόρφωση ατόμων και κοινωνιών. Η ανάλυση των διαφόρων φαινομένων στην εκπαίδευση απαιτεί συνδυασμό φύλου, τάξης, φυλής και ψηφιακής συμμετοχής, αναδεικνύοντας σύνθετες μορφές κοινωνικής ανισότητας. Η εκπαίδευση αναπαράγει ή αμβλύνει κοινωνικές ανισότητες ανάλογα με τάξη, φύλο, εθνότητα και πρόσβαση σε τεχνολογικά μέσα.

Κεντρικά θέματα:

• εκπαίδευση ως μηχανισμός κοινωνικοποίησης,
• αναπαραγωγή ή μείωση ανισοτήτων,
• σχολική κουλτούρα και κρυφό αναλυτικό πρόγραμμα,
• σχέση εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας.

Θεωρητικές προσεγγίσεις:

• λειτουργισμός: εκπαίδευση ως κατανομή ρόλων,
• συγκρουσιακές θεωρίες: αναπαραγωγή ταξικών ανισοτήτων,
• πολιτισμικό κεφάλαιο [habitus] (Bourdieu).

10.4 Κοινωνιολογία του φύλου

Μελετά πώς το φύλο οργανώνει κοινωνικές σχέσεις, ρόλους και ανισότητες. Η ανάλυση των διαφόρων θεμάτων που ανακύπτουν απαιτεί συνδυασμό φύλου, τάξης, φυλής και ψηφιακής συμμετοχής, αναδεικνύοντας σύνθετες μορφές κοινωνικής ανισότητας.

Κύριες θεματικές:

• 
  κοινωνική κατασκευή του φύλου,
• πατριαρχία και έμφυλες ανισότητες,
• έμφυλη εργασία και μισθολογικό χάσμα,
• έμφυλη βία,
• σεξουαλικότητα και ταυτότητες φύλου.

Σύγχρονες προσεγγίσεις:

• φεμινιστικές θεωρίες,
• θεωρία queer,
• διαθεματικότητα (Crenshaw): αλληλεπίδραση φύλου – τάξης – φυλής.

10.5 Κοινωνιολογία της τεχνολογίας

Μελετά τη σχέση κοινωνίας - τεχνολογίας και τον τρόπο με τον οποίο οι τεχνολογικές αλλαγές αναδιαμορφώνουν κοινωνικές δομές. Η χρήση μεγάλων δεδομένων και αλγοριθμικών συστημάτων αναδεικνύει ζητήματα κοινωνικού ελέγχου και διαφάνειας. Η κοινωνιολογία της τεχνολογίας αλληλεπιδρά με την ψηφιακή κοινωνία, τα κοινωνικά δίκτυα και την οικονομία πλατφορμών.

Κεντρικά θέματα:

• τεχνολογία ως κοινωνική κατασκευή,
• ψηφιακές ταυτότητες,
• αυτοματισμός και εργασία,
• τεχνητή νοημοσύνη και κοινωνικός έλεγχος,
• τεχνολογικά δίκτυα και ροές πληροφορίας.

Θεωρητικές προσεγγίσεις:

• κοινωνία των Δικτύων (Castells),
• Θεωρία Δικτύου Δρώντων [Actor–Network Theory, ANT] (Latour),
• κριτικές προσεγγίσεις για την επιτήρηση και τα μεγάλα δεδομένα (big data).