5. Κοινωνική Δομή - Κοινωνικοί Θεσμοί

 

Η κοινωνική δομή αποτελεί το σύνολο των σταθερών προτύπων σχέσεων, ρόλων και θεσμών που οργανώνουν την συλλογική ζωή.

Οι κοινωνικοί θεσμοί είναι οργανωμένα συστήματα κανόνων και πρακτικών που ρυθμίζουν βασικούς τομείς της κοινωνίας. Οι σημαντικότεροι είναι οι ακόλουθοι:.

5.1 Οικογένεια

Η οικογένεια είναι ο πρωταρχικός θεσμός κοινωνικοποίησης και αναπαραγωγής της κοινωνίας.

Κεντρικές λειτουργίες:

·      βιολογική αναπαραγωγή,

·      κοινωνικοποίηση των παιδιών,

·      συναισθηματική υποστήριξη,

·      κοινωνικός έλεγχος,

·      οικονομική συνεργασία.

Σύγχρονες μεταβολές:

·      ποικιλία οικογενειακών μορφών (μονογονεϊκές, ανασυνθεμένες, ομόφυλες) ,

·      μεταβολή ρόλων φύλου,

·      μείωση γεννήσεων και αλλαγές στη δομή νοικοκυριού.

5.2 Εκπαίδευση

Η εκπαίδευση είναι ένας θεσμός που μεταδίδει γνώσεις, αξίες και δεξιότητες.

Λειτουργίες:

·      μετάδοση πολιτισμού,

·      κοινωνικοποίηση,

·      κατανομή κοινωνικών ρόλων,

·      πιστοποίηση γνώσεων και δεξιοτήτων,

·      κοινωνική κινητικότητα.

Κριτικές προσεγγίσεις:

·      αναπαραγωγή κοινωνικών ανισοτήτων (Bourdieu),

·      κρυφό αναλυτικό πρόγραμμα (hidden curriculum).

5.3 Θρησκεία

Η θρησκεία είναι ένας θεσμός που οργανώνει συστήματα πίστης και αξιών.

Λειτουργίες:

·      παροχή νοήματος και κοσμοθεωρίας,

·      κοινωνική συνοχή,

·      ηθική καθοδήγηση.

Σύγχρονες τάσεις:

·      προς εκκοσμίκευση,

·      προς νέες θρησκευτικές κινήσεις,

·      προς παγκοσμιοποίηση θρησκευτικών δικτύων.

5.4 Οικονομία

Η οικονομία ρυθμίζει την παραγωγή, διανομή και κατανάλωση αγαθών και υπηρεσιών.

Κύριες λειτουργίες:

·      οργάνωση εργασίας,

·      παραγωγή πόρων,

·      κατανομή αγαθών,

·      σταθερότητα και ανάπτυξη.

Μορφές οικονομικών συστημάτων:

·      καπιταλισμός,

·      σοσιαλισμός,

·      μεικτές οικονομίες.

Σύγχρονες εξελίξεις:

·      παγκοσμιοποίηση αγορών,

·      ψηφιακή οικονομία,

·      αυτοματοποίηση και τεχνητή νοημοσύνη.

5.5 Πολιτική και Κράτος

Ο πολιτικός θεσμός οργανώνει την εξουσία, την λήψη αποφάσεων και την διακυβέρνηση.

Λειτουργίες:

·      θέσπιση και εφαρμογή νόμων,

·      διατήρηση κοινωνικής τάξης,

·      διαχείριση πόρων και δημόσιων αγαθών,

·      εξωτερική πολιτική και άμυνα.

Κεντρικές έννοιες:

·      το κράτος,

·      η εξουσία (Weber: παραδοσιακή, χαρισματική, ορθολογικο-νομική) ,

·      η δημοκρατία,

·      ο αυταρχισμός,

·      η γραφειοκρατία.

5.6 Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας (ΜΜΕ)

Τα ΜΜΕ αποτελούν θεσμό που διαμορφώνει την πληροφόρηση, την κουλτούρα και την δημόσια σφαίρα.

Λειτουργίες:

·      μετάδοση πληροφοριών,

·      κοινωνικοποίηση και πολιτισμική παραγωγή,

·      διαμόρφωση κοινής γνώμης,

·      έλεγχος και κριτική εξουσίας.

Σύγχρονες εξελίξεις:

·      τεράστια αύξηση στα ψηφιακά μέσα και κοινωνικά δίκτυα,

·      παραπληροφόρηση και «μετα-αλήθεια»,

·      συγκέντρωση ιδιοκτησίας ΜΜΕ,

·      νέα μορφή δημόσιας σφαίρας (Habermas – ψηφιακή εκδοχή).