2.1 Έννοια του πολιτισμού
Ο πολιτισμός αποτελεί θεμελιώδη έννοια της κοινωνιολογίας, καθώς διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τον κόσμο και οργανώνουν την συλλογική τους ζωή. Μέσα από τον πολιτισμό, τα άτομα αποκτούν κοινά σημεία αναφοράς που καθιστούν δυνατή την επικοινωνία, την συνεργασία και την συνοχή της κοινωνίας.
Ο πολιτισμός, που διακρίνεται σε υλικό και μη υλικό πολιτισμό, είναι το σύνολο των εξής στοιχείων που μοιράζονται τα μέλη μιας κοινωνίας:
- αξιών,
- κανόνων,
- συμβόλων,
.jpg)
- νοημάτων,
- πρακτικών, υλικών και άυλων δημιουργημάτων.
.jpg)
Κεντρικά χαρακτηριστικά:
- μαθαίνεται (δεν είναι έμφυτος),
- μεταδίδεται από γενιά σε γενιά,
- δομεί την κοινωνική συμπεριφορά,
- διαφοροποιείται μεταξύ κοινωνιών,
- μεταβάλλεται με τον χρόνο.
Ο πολιτισμός λειτουργεί ως «χάρτης νοήματος», που επιτρέπει στα άτομα να κατανοούν καλύτερα τον κόσμο και να συντονίζουν επιτυχώς την δράση τους.
2.2 Αξίες, κανόνες, σύμβολα
Αποτελούν βασικά στοιχεία του πολιτισμού και ρυθμίζουν την κοινωνική ζωή. Μέσα από αυτά τα στοιχεία, οι κοινωνίες καθορίζουν τι θεωρείται αποδεκτό, πώς πρέπει να συμπεριφέρονται τα άτομα και πώς αποδίδεται νόημα στις κοινωνικές πρακτικές.
Α. Αξίες: αφηρημένες αρχές που καθορίζουν τι θεωρείται στην κοινωνία:
- καλό ή κακό,
- σωστό ή λάθος,
- επιθυμητό ή ανεπιθύμητο.
Παραδείγματα: ελευθερία, ισότητα, οικογένεια, πρόοδος κτλ. Οι αξίες διαφέρουν μεταξύ κοινωνιών και ιστορικών περιόδων.
Β. Κανόνες: συγκεκριμένοι κοινωνικοί κανόνες που ρυθμίζουν την ατομική συμπεριφορά:
- Τυπικοί κανόνες: νόμοι, κανονισμοί,
- Άτυποι κανόνες: έθιμα, κοινωνικές προσδοκίες.
Οι κανόνες συνοδεύονται από κυρώσεις (θετικές ή αρνητικές).
Γ. Σύμβολα: οτιδήποτε φέρει ένα κοινά αποδεκτό νόημα μεταξύ των ανθρώπων μιας κοινωνίας:
- γλώσσα,
- χειρονομίες,
- θρησκευτικά σύμβολα,
- εθνικά σύμβολα.
Τα σύμβολα είναι σημαντικά, καθώς αποτελούν την βάση της κοινωνικής επικοινωνίας.
2.3 Διαδικασίες κοινωνικοποίησης
Η κοινωνικοποίηση αποτελεί τη διαδικασία μέσω της οποίας το άτομο εντάσσεται στην κοινωνία και μαθαίνει να λειτουργεί μέσα σε αυτή. Πρόκειται για έναν διαρκή μηχανισμό, μέσω του οποίου μεταδίδονται ο πολιτισμός, οι αξίες και οι κοινωνικοί ρόλοι από την μία γενιά στην άλλη. Η κοινωνικοποίηση συμβάλλει στη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής και αποτελεί μια σημαντική διαδικασία ένταξης σε μια κοινωνική ομάδα, μέσω της οποίας το άτομο:
- μαθαίνει τον πολιτισμό,
.jpg)
- εσωτερικεύει αξίες και κανόνες,
- αποκτά ταυτότητα και ρόλους,
- αναπτύσσει κοινωνικές δεξιότητες.
.jpg)
Α. Πρωτογενής κοινωνικοποίηση:
- πρώτα χρόνια ζωής,
- κύριος φορέας: οικογένεια,
- διαμόρφωση βασικών προτύπων συμπεριφοράς και συναισθηματικών δεσμών.
Β. Δευτερογενής κοινωνικοποίηση:
- σχολείο, θρησκεία, συνομήλικοι (η παρέα), ΜΜΕ, οικονομία, εργασία, κράτος,
- απόκτηση εξειδικευμένων ρόλων και κοινωνικών δεξιοτήτων.
Γ. Δια βίου κοινωνικοποίηση:
- η κοινωνικοποίηση δεν σταματά ποτέ,
- νέοι ρόλοι, νέες τεχνολογίες, κοινωνικές αλλαγές.
2.4 Ταυτότητα και ρόλοι
Α. Ταυτότητα: είναι το σύνολο των χαρακτηριστικών, εμπειριών και νοημάτων που συγκροτούν το «ποιος είμαι», διαμορφώνεται μέσα από την αλληλεπίδραση και την αναγνώριση από τους άλλους και διακρίνεται σε:
- προσωπική ταυτότητα,
- κοινωνική ταυτότητα (φύλο, τάξη, εθνότητα, επάγγελμα),
- πολλαπλές και μεταβαλλόμενες ταυτότητες.
Β. Ρόλοι: τα σύνολα προσδοκιών που συνδέονται με μια κοινωνική θέση (status) μέσα στην κοινωνική δομή. π.χ.:
- ρόλος μαθητή,
- ρόλος γονέα,
- ρόλος εργαζομένου.
Γ. Κεντρικές έννοιες: οι ρόλοι και η ταυτότητα αποτελούν δυναμικές διαδικασίες και όχι στατικές ιδιότητες, γι’ αυτό και εμφανίζονται συχνά τα εξής θέματα ή προβλήματα:
- σύγκρουση ρόλων: όταν δύο ρόλοι έχουν αντικρουόμενες απαιτήσεις,
- ένταση ρόλων: όταν ένας ρόλος έχει υπερβολικές ή αντιφατικές προσδοκίες,
- απόδοση ρόλων: ο τρόπος με τον οποίο το άτομο «παίζει» τον ρόλο του.
.jpg)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου