4. Κοινωνικοποίηση - Πολιτισμός

 

4.1 Έννοια του Πολιτισμού

Ορισμός: Ο πολιτισμός είναι το σύνολο των εξής στοιχείων που μοιράζονται τα μέλη μιας κοινωνίας:

·      αξιών,

·      κανόνων,

·      συμβόλων,

·      νοημάτων,

·      πρακτικών, υλικών και άυλων δημιουργημάτων.

Κεντρικά χαρακτηριστικά:

·      μαθαίνεται (δεν είναι έμφυτος),

·      μεταδίδεται από γενιά σε γενιά,

·      δομεί την κοινωνική συμπεριφορά,

·      διαφοροποιείται μεταξύ κοινωνιών,

·      μεταβάλλεται με τον χρόνο.

Ο πολιτισμός λειτουργεί ως «χάρτης νοήματος», ο οποίος επιτρέπει στα άτομα να κατανοούν καλύτερα τον κόσμο και να συντονίζουν επιτυχώς την δράση τους.

4.2 Αξίες, Κανόνες, Σύμβολα

Α. Αξίες: αφηρημένες αρχές που καθορίζουν τι θεωρείται στην κοινωνία:

·      καλό ή κακό,

·      σωστό ή λάθος,

·      επιθυμητό ή ανεπιθύμητο.

Παραδείγματα: ελευθερία, ισότητα, οικογένεια, πρόοδος κτλ.

 Β. Κανόνες: συγκεκριμένοι κοινωνικοί κανόνες που ρυθμίζουν την ατομική συμπεριφορά:

·      Τυπικοί κανόνες: νόμοι, κανονισμοί,

·      Άτυποι κανόνες: έθιμα, κοινωνικές προσδοκίες.

Οι κανόνες συνοδεύονται από κυρώσεις (θετικές ή αρνητικές).

 Γ. Σύμβολα: οτιδήποτε φέρει ένα κοινά αποδεκτό νόημα μεταξύ των ανθρώπων μιας κοινωνίας:

·      γλώσσα,

·      χειρονομίες,

·      θρησκευτικά σύμβολα,

·      εθνικά σύμβολα.

Τα σύμβολα είναι σημαντικά, επειδή αποτελούν την βάση της κοινωνικής επικοινωνίας.

4.3 Διαδικασίες Κοινωνικοποίησης

Η κοινωνικοποίηση είναι μια σημαντική διαδικασία ένταξης σε μια κοινωνική ομάδα, μέσω της οποίας το άτομο:

·      μαθαίνει τον πολιτισμό,

·      εσωτερικεύει αξίες και κανόνες,

·      αποκτά ταυτότητα και ρόλους,

·      αναπτύσσει κοινωνικές δεξιότητες.

Α. Πρωτογενής κοινωνικοποίηση

·      πρώτα χρόνια ζωής,

·      κύριος φορέας: οικογένεια,

·      διαμόρφωση βασικών προτύπων συμπεριφοράς και συναισθηματικών δεσμών.

Β.  Δευτερογενής κοινωνικοποίηση

·      σχολείο, θρησκεία, συνομήλικοι (η παρέα), κράτος, οικονομία, εργασία, ΜΜΕ,

·      απόκτηση εξειδικευμένων ρόλων και κοινωνικών δεξιοτήτων.

Γ. Δια βίου κοινωνικοποίηση

·      η κοινωνικοποίηση δεν σταματά ποτέ,

·      νέοι ρόλοι, νέες τεχνολογίες, κοινωνικές αλλαγές.

4.4 Ταυτότητα και Ρόλοι

Α. Ταυτότητα: είναι το σύνολο των χαρακτηριστικών, εμπειριών και νοημάτων που συγκροτούν το «ποιος είμαι», διαμορφώνεται μέσα από αλληλεπίδραση και αναγνώριση από τους άλλους και διακρίνεται σε:

·      προσωπική ταυτότητα

·      κοινωνική ταυτότητα (φύλο, τάξη, εθνότητα, επάγγελμα)

·      πολλαπλές και μεταβαλλόμενες ταυτότητες

 Β. Ρόλοι: τα σύνολα προσδοκιών που συνδέονται με μια κοινωνική θέση, π,χ,:

·      ρόλος μαθητή,

·      ρόλος γονέα,

·      ρόλος εργαζομένου.

Γ. Κεντρικές έννοιες: οι ρόλοι και η ταυτότητα είναι δυναμικές διαδικασίες, όχι στατικές ιδιότητες, γι’ αυτό και εμφανίζονται συχνά τα εξής θέματα ή προβλήματα:

·      σύγκρουση ρόλων: όταν δύο ρόλοι έχουν αντικρουόμενες απαιτήσεις,

·      ένταση ρόλων: όταν ένας ρόλος έχει υπερβολικές ή αντιφατικές προσδοκίες,

·      απόδοση ρόλων: ο τρόπος με τον οποίο το άτομο «παίζει» τον ρόλο του.